Psikolojinin benzersizliğini ve bütünlüğünü takdir edebilmeniz için psikologların bu alanı iyi mi açıkladıklarını ve araştırma ile uygulama sürecindeki hedeflerini göz önünde bulundurmalısınız. Bir psikolog şeklinde düşünmenin iyi mi birşey olduğu hakkında  bu yazıda düşünce elde edebilirsiniz.

Birçok psikolog şu temel soruya yanıt arar: İnsan doğası nedir?

Psikoloji, bu soruya insanların birbirleri, fizyolojik ve toplumsal çevre ile olan etkileşim süreçlerini inceleyerek yanıt verirler. Bu ışıkta baktığımızda, psikoloji bireysel davranışların ve zihinsel süreçlerin bilimsel incelemesidir. Bu tanımı incelemek gerekirse en mühim kısımları: bilimsel, davranış, bireysel ve zihinsel.

Psikolojinin bilimsel yönü, ruhsal sonuçların bilimsel yöntemlere uygun kanıtlarla ortaya çıkarılmasını gerektirir. Bilimsel yöntem yansız data toplanması ve yorumlanması için kullanılan, hata ihtimalini azaltıp güvenilir genellemeler yaptıran yöntemler bütünüdür. İçinde problemlerin çözümleme edilmesi ve çözülmesini elde eden adımlar bulundurur. Bu yöntem, objektif olarak toplanmış detayları gerçekler olarak kabul eder ve sonuçlar ortaya çıkarır. Bilimsel yöntemin özelliklerini psikologların iyi mi araştırma yaptıklarını daha sonraki yazılarda açıklayacağız.

 

Davranış, organizmaların çevrelerine uyum sağlama yollarıdır. Davranış harekettir. Psikolojinin mevzusunun büyük kısmı davranışları gözlenebilen insanoğlu ve hayvanlardır. Gülümseme, ağlama, koşma, vurma, konuşma ve dokunma gözleyebileceğiniz belirgin davranışlara örnektir. Psikologlar ferdin ne yaptığını, bunu yaparken genel bir toplumsal ve kültürel içeriğe bakarak iyi mi davrandığını inceler.

 

Ruhsal analizin öznesi çoğu zaman bireydir. Yeni doğan bir bebek, genç bir atlet, yatakhane hayatına alışmaya çalışan üniversite talebesi, orta yaşlarında kariyer değişikliği yaşayan bir adam, kocasının Alzheimer hastalığı sebebiyle stresli olan bir bayan. Sadece bu özne hem de kontakt oluşturmak için sembolleri öğrenen bir şempanze, minik bir labirentte gezinen beyaz fare, çekince sinyaline yanıt veren sümüklü böcek de olabilir. Özne hem organik ortamında hem de denetim edilen şartlar altında bir araştırma laboratuarında incelenebilir.

 

Birçok psikoloji araştırmacısı zihinsel süreçleri ve insan zihninin emek verme şeklini anlamadan insan davranışlarının anlaşılmasının mümkün olmadığı kanısına vardılar. Düşünme, planlama, usavurma, yaratma ve hayal etme şeklinde birçok insan aktivitesi bireysel ve gizli saklı yaşanır. Birçok psikolog zihinsel süreçlerin ruhsal araştırmanın en mühim yanı bulunduğunu düşünür. Fazlaca kısa zamanda göreceğiniz şeklinde, ruhsal araştırmalar bu hususi deneyimleri ortaya çıkarmak ve bu zihinsel aktivite ve süreçleri incelemek için üstün teknikler kullanır.

 

Bu konuların tüm kombinasyonları psikolojiyi benzersiz bir bilim dalı yapmaktadır. Toplumsal bilimler çerçevesinde psikologlar büyük seviyede bireylerin değişik ortamlardaki davranışlarını inceler. Sosyologlar grup ve kurumların toplumsal davranışları üstüne odaklanırken antropologlar ise davranışların kültürler arasındaki farklılığını incelerler. Durum bu şekilde iken, psikologlar öteki akademisyenlerin bakış açılarından da yararlanırlar. Psikologlar biyoloji bilim dalıyla, bilhassa de beynin emek verme süreçlerini ve davranışların biyokimyasal sebeplerini inceleyenlerle birçok ortak ilgi alanı paylaşırlar. Psikologların, bilişsel bilime bağlı olarak, insan zihninin iyi mi çalmış olduğu ile alakalı soruları bilgisayar mühendisliği, felsefe, dil bilimi ve nörobilim dallarıyla ilgilidir. İlaç, eğitim, hukuk ve çevre bilimine bağlı olarak bir sıhhat bilimi olan psikoloji bireylerin kişisel ve toplumsal iyiliğini arttırmayı hedefler.

Çağıl psikolojinin derinliği ve genişliği psikolog olmak isteyenler için ana sebepler olsa da, bu sebepler hem de bazı öğrencilerin psikoloji hakkında düşünce sahibi olmak istemeleri için de akıllarına gelen ilk sebeplerdendir. Psikolojide çalışılacak mevzu, tahmin edebileceğinizden fazlaca daha çok. Bu yüzden, bu başlangıç psikoloji dersinden öğrenebileceğiniz oldukça mühim mevzular var. Bu alan hakkında en fazlaca şeyi öğrenebilmeniz için psikologlarla aynı hedefleri paylaşmanız gerekiyor. Peki nedir bu hedefler?

PSİKOLOJİNİN AMAÇLARI

Psikologların temel bir araştırma yaparken hedefleri davranışı tanımlamak, açıklamak, anlamak ve denetlemek. Bu hedefler psikolojinin temelini oluşturur. Bu hedefleri gerçekleştirirkenki adımlar nedir?

Ne Bulunduğunu Tanımlamak:

Psikolojideki ilk hedef davranış hakkında net gözlemlemeler yapmaktır. Psikologlar bu tür gözlemlemeleri veri (tekil olarak datum, çoğul olarak data) olarak değerlendirirler. Davranışsal veri, canlı varlıkların davranışları ve davranışın görüldüğü ya da değişmiş olduğu koşullar üstüne gözlem raporlarıdır. Araştırmacılar veri toplama sürecinde uygun çözümleme şeklini belirler ve davranışı doğru gözlemleyip en objektif şekilde değerlendirmek için belirli yöntemler kullanırlar

Kişinin davranışlarını araştırmak için araştırmacılar birçok değişik seviyede analizler kullanırlaren geniş açıdan bakıp küresel olandan anı inceleyip kişisel ve belirli bir seviyeye kadar.

Ruhsal tanımlamaların değişik seviyeleri değişik soruları cevaplar. Ruhsal analizin en geniş seviyesinde, araştırmacılar kişinin toplumsal ve kültürel çevresini bir tüm halinde göz önünde bulunurak davranışı inceler. Bu seviyede araştırmacılar kültürler arası sertlik, önyargı kaynakları ve zihinsel hastalıkların sonuçlarıınn farklılıklarını inceler. Bir sonraki seviyede psikologlar davranışın daha minik birimlerine bakarlar. Mesela dur işaretine kişinin reaksiyonu, okuma sürecindeki göz hareketleri, dil öğrenen evlatların gramer hataları. Araştırmacılar araştırma alanlarını daha da daraltıp davranışın biyolojik sebep

lerine odaklanabilirler. Bunu da beynin değişik yerlerinde hangi tür hafızanın yer aldığını, öğrenme sürecinde ne tür biyokimyasal değişikliklerin gerçekleştiğini ve görme ile duyma algılarının yollarını incelerler. Her tür çözümleme seviyesi insan doğası hakkında mühim bilgiler vererek psikologların mevzu ile alakalı fikirlerini geliştirmeyi hedefler.

 

Gözlemlemenin odağı geniş yada belirli olsun, psikologların aslolan hedefleri davranışı objektif bir şekilde tanımlamaktır. Verileri olduğu şeklinde toplamak ve kendi istedikleri şeklinde yorumlamamak araştırmacılar için fazlaca önemlidir. Tüm gözlemciler kendi gözlemlerini öznel bir bakış açısıyla edindiklerinden (önyargı, beklentiler vs. sebebiyle) bu kişisel faktörleri verilerden ayırmak araştırmacılar için büyük ehemmiyet taşır. Bir sonraki bölümde göreceğiniz şeklinde psikoloji araştırmacıları bu objektifliği yakalayabilmek için çeşitli teknikler kullanmaktadırlar

Ne Bulunduğunu Açıklamak:

Tanımlamalar gözlemlenen bilgilerden çıkarılabilirken, açıklamalar detaylı bir şekilde gözlemlerin ötesine geçer. Psikolojinin birçok alanında ana hedef davranışsal ve zihinsel süreçlerdeki rutin yolları bulmaktır. Psikologlar davranışın iyi mi gerçekleştiğini keşfetmek isterler. Vakalar beklediğinizden değişik geliştiğinde niçin gülersiniz? Hangi şartlar kişiyi intihara yada başkasına saldırı etmeye yönlendirir?

Psikolojideki açıklamalar, genel anlamda davranışın birçok faktörün kombinasyonu sonucunda olduğu gerçeğine nazaran yapılır. Bazı faktörler ferdin kendi içinde oluşur (genetik yapı, motivasyon, zekâ seviyesi yada kendine itimat). Bu tür içsel belirleyiciler organizma hakkında hususi bilgiler verir. Sadece öteki bazı faktörler ise dışarıdan tesir ederler. Mesela bir çocuğun ödül kazanabilmek için öğretmenini mutlu etmeye çalışmasını yada motor sürücüsünün trafiğin sıkışıklığı sebebiyle kızgın olma halini düşünün. Bu davranışlar büyük seviyede dış kaynaklardan etkilenir. Psikologlar davranışları açıklarken neredeyse devamlı her iki tür faktörü de göz önünde bulundururlar. Psikologların niçin bazı insanların sigara içmeye başladıklarını açıklamak istediklerini düşünün. Araştırmacılar bazı bireylerin risk almayı sevme olasılığını (içsel faktörler) düşünürken bir taraftan da bireylerin dost baskısına mağruz kaldıklarını düşünebilirler (dışsal faktörler). Ya da her iki tür faktörün de bu davranışa yol açtığına kanaat getirebilirler.

Kimi zaman psikologların amacı birçok davranışı ana bir sebebe bağlamaktır. Üniversitedeki hocanızdan iyi bir not alabilmeniz için derslik içi münakaşa ortamına katkıda bulunmanızın icap ettiğini söylediğini hayal edin. Derse devamlı fazlaca iyi bir şekilde hazırlanan oda dostunuz hiçbir vakit elini kaldırıp düşünce belirtmiyor. Bu yüzden hocanız oda arkadaşınızın emek verme motivasyonu olmadığını yada parlak zeka olmadığını düşünebilir. Aynı oda dostunuz toplumsal etkinliklere katılıyor sadece bir tek tanımış olduğu insanlarla konuşuyor diyelim. Ya da kendisinden daha azca data sahibi olan biri karşısında fikrini savunmuyor yada akşam yemeklerinde pek toplumsal davranmıyor. Sizin bu mevzuda teşhisiniz ne olurdu? Sizce oda arkadaşınızın bu tür davranışlarının altında yatan sebep ne olabilir? Utangaçlık olabilir mi? Birçok insanoğlunun yaşamış olduğu şeklinde oda dostunuz da utangaçlıktan mustarip olup ve istediği şeklinde davranmıyor olabilir. Bu durumda utangaçlık konseptini oda arkadaşınızın davranışını açıklamak için kullanabiliriz.

Bu tür nedensel açıklamalar yapabilmek için araştırmacılar genel anlamda yaratıcı bir veri tanımlama süreci uygularlar. Meşhur dedektif Sherlock Holmes kanıt parçalarını biriktirerek zekice başarı göstermiş sonuçlara ulaşmıştır. Tüm araştırmacılar da bu şekilde verilere dayandırdıkları hayal güçlerini kullanarak neyin bilindiğini ve neyin daha bilinmediğini sentezlerler. İyi yetiştirilmiş bir psikolog önceki araştırmacıların mevzu ile alakalı bilgilerini göz önünde bulundurarak kendi gözlemlerini ile verileri birleştirir. Bir fazlaca ruhsal araştırma değişik davranışlara net açıklamalar geliştirmeyi amaçlar.

 

Ne OlacağınıTahmin Etmek Psikolojide tahminler, davranışların olabilecek şartlarda ve ilişkilerde iyi mi olabilecekleri ile alakalı bildirimlerdir. Genel anlamda bir davranışın sebebinin net bir açıklaması ileride gerçekleşecek öteki bir davranış hakkında tahminler yapmayı sağlar. Bu yüzden eğer oda arkadaşınızın utangaç olduğuna inanıyorsak, kendimize güvenerek kalabalık bir derslik önünde konuşma yapılması istendiğinde kendisinin rahatsız olacağını ileri sürebiliriz. Bazı davranışlar yada ilişkiler için değişik açıklamalar yapıldığında çoğu zaman bu açıklamaların ne kadar açık ve detaylı tahminler yapabildiği ölçütü ile yargılanırlar. Eğer oda dostunuz derslik önünde konuşmakta mutlu oluyorsa, teşhisinizi gözden geçirmeniz gerekir.

Objektif bir halde meydana getirilen gözlemler şeklinde bilimsel tahminler de denilmesi ve kafi kanıt yoksa reddedilebilmesi için açık bir halde belirtilmelidirler. Mesela araştırmacı, bir yabancının varlığının insan ve maymun yavruları için belli bir yaşa kadar bir tedirginlik sebebi bulunduğunu tahmin ediyor. Bu tahminin daha sıhhatli olabilmesi için “yabancı”nın tam olarak ne işe yaradığını belirlememiz gerekir. Yabancının kendisi şeklinde minik olması insan ve maymun yavrularında daha azca bir tedirginlik mi yaratıyor? Yada yabancının türünün kendisiyle aynı olması? İleride yapılacak tahminleri güçlendirebilmek için araştırmacı çevredeki dizgesel farklılıkları gözlemlemeli ve yavrunun tepkisini bu farklılıklara nazaran ölçmelidir.

Ne Bulunduğunu Denetim Etmek Birçok psikolog için denetim fazlaca mühim, hatta en mühim hedeftir. Denetim, davranışı ortaya çıkarmak yada çıkarmamaktır (başlatmak, sürekliliğini sağlamak, durdurmak, yapısını ve güçlülüğünü etkilemek, oluş sıklığını belirlemek vs.) Davranışın nedensel açıklaması, davranışı yaratan etkenleri denetim edebilmekten geçer.

Davranışı denetim edebilmek fazlaca önemlidir şundan dolayı bu denetim psikologlara, insanların yaşam kalitelerini geliştirebilmeleri için yardım etmelerini sağlar. Daha iyi iyi mi öğreniriz, daha çok iyi mi mutlu oluruz? Sigarayı iyi mi azaltabiliriz şeklinde